NIGERIA 2023 Wat is heilig voor ons?
Wat is heilig voor ons? Hongerdoek 2023/2024
"We leven op een blauwe planeet die rond een vuurbal draait, met een maan die de zeeën
beweegt en toch geloof je niet in wonderen?” Zo prijst rapper Marteria ons universum. De
kleurrijke hongerdoek van de kunstenaar Emeka Udemba vertelt over de schoonheid van dit
"blauwe wonder", maar ook van zijn verwoesting.
Klimaatverandering, oorlogen, pandemieën - de grote crises van onze tijd nemen toe en overlappen
elkaar. Dit stelt ons voor bijzondere uitdagingen, maar uiteindelijk blijft klimaatverandering over als
de fundamentele vraag over ons voortbestaan. Dat raakt elk mens, elk dier en elke plant. Het smelt,
het brandt, het overstroomt en slibt dicht, mensen sterven door water en hitte.
Een verscheurde wereld: Dit scenario verschijnt midden in de nieuwe hongerdoek Wat is heilig voor
ons, een collage van veel lagen uitgescheurde krantenknipsels. Nieuws, informatie, feiten en
vervalsingen - laag voor laag scheurt en lijmt de kunstenaar deze fragmenten en componeert daaruit
iets nieuws. Van een afstand schittert de aarde op de hongerdoek als een juweel in turkoois groen en
blauw. In de warmrode omgeving strekken vier armen zich uit: door hun gestalte en kleur zijn het de
armen van twee mensen van een ander geslacht en etnische afkomst. Hun handen raken samen
liefdevol de wereldbol, maar geven haar ook speelruimte. Een verscheurde, gewonde en breekbare
wereld. Wordt ze nog steeds vastgehouden of is ze vrij gemaakt? Is ze in beweging? Zal ze kantelen,
zoals ons klimaat aan het kantelen is?
Momenten van onderscheiding De Bijbel vertelt dat God ons de schepping toevertrouwt (Genesis 1-
2). Het is een geschenk én een taak. De Schepping is een geschenk dat onder onze
verantwoordelijkheid wordt geplaatst. We houden haar in onze handen als het beeld van God. Maar
het gaat verder: de Schepping is niet voltooid na zes dagen. Integendeel. We bevinden ons midden in
een nieuw cruciaal Scheppingsverhaal.
Kleur bekennen "Het kost de aarde" is wat we lezen op een van de krantenknipsels. De werkelijke
prijs van de goederen is hoger dan wat we zien bij de kassa van de supermarkten. Daarom vraagt
Emeka Udemba ons met dit kunstwerk:
Wat is voor ons heilig?
Wat raken we niet aan?
Wat is het leven ons waard?
Horen we nog steeds Gods stem spreken in onze medeschepselen? De encycliek "Laudato Si" ziet het
verband tussen de uiterlijke woestijnen die zich vermenigvuldigen omdat de innerlijke woestijnen zo
uitgestrekt zijn geworden (nr. 217). Hoe kunnen wij een bijdrage leveren zodat onze wereld intact
blijft en wij het heilige van de Schepping behouden: dat wat niet verhandelbaar of gemanipuleerd
kan worden?
Het ligt in onze hand tussen de knipsels zijn ook oude krantenfragmenten opgenomen die spreken
van bemoediging: "nieuw begin", "vanaf het begin", "vrouwelijke heldinnenkennis" of "waar mensen
zich op hun gemak voelen”, waarmee we “het leven beginnen” en “kleur bekennen". Emeka Udemba
plakt ze als kleurrijke, geruststellende pleisters op de wonden van de Schepping. We hebben mensen
nodig die verandering willen. Mensen die verantwoordelijkheid nemen omdat we de eerste
generatie zijn die de volledige omvang van de crisis begrijpt, maar ook de laatste generatie zijn die in
staat zal zijn om deze te stoppen. Daarom is de hongerdoek een oproep tot persoonlijke
betrokkenheid, een uitnodiging om deel te nemen aan nieuwe "scheppingsverhalen". Zolang er zulke
initiatieven en moedige bewegingen zijn, zal het verlangen naar een nieuw, rechtvaardig gezicht van
de aarde blijven leven. Het ligt in onze handen!
Interview met Emeka Udemba (samenvatting)
De hongerdoek is gemaakt van papier. Waarom?
Ik werk voornamelijk met papier. Ik bedek het hele oppervlak van het canvas met kranten en schets
de motieven er op. Dan volgt een laag zwart. Daarna werk ik met gekleurde stukjes papier de figuren
uit. Na elke laag verf voeg ik meer krantenknipsels toe. Zo werk ik laag voor laag. Er ontstaat ook
onvermijdelijk een structuur aan de oppervlakte, die onderdeel wordt van het werk.
De informatie waaraan we allemaal worden blootgesteld, is voor mij zeer krachtig. Daarom gebruik ik
veel drukwerk uit kranten en tijdschriften. Mijn werk gaat over hoe ons denken beïnvloed wordt
door wat we lezen en zien.
Wat was je inspiratie voor dit beeld?
God schiep deze wereld en gaf hem aan ons om voor te zorgen. We hebben het recht om te nemen
wat we nodig hebben om te overleven. Vandaag zien we echter het tegenovergestelde. We
gebruiken veel te veel, met als resultaat: de planeet wordt met de dag warmer, er zijn enorme
overstromingen, ook in Nederland, en pandemieën nemen toe. We hebben alleen deze wereld en als
we die niet goed behandelen, zullen we daar spijt van krijgen.
Wat voor reacties verwacht je op de hongerdoek?
Een kunstwerk is pas compleet als het een reactie veroorzaakt bij de kijker. Mijn wens is dat deze
hongerdoek het startpunt is van een reis waarin we onze perspectieven veranderen en onze
levensstijl heroverwegen. Ik ben ervan overtuigd dat we aan het denken zullen worden gezet om
oplossingen te vinden.